Servikskanker verteenwoordig 18% van alle nuut gediagnoseerde kankergevalle onder Suid-Afrikaanse vroue. Die ouderdomspesifieke insidensie van servikskanker in Suid-Afrika is 26.8 per 100 000 vroue (Arbyn et al. 2011). Hierdie statistiek is in teenstelling met die VSA, wat ’n ouderdomspesifieke insidensie van 5.7 per 100 000 vroue het (Arbyn et al. 2011). Weens die feit dat vroue nie gereeld die nasionale servikale siftingstoets deur middel van servikale smere ondergaan nie, kom ’n verhoogde insidensie van dié tipe kanker voor onder Suid-Afrikaanse vroue (Denny 2012). Figuur 1 toon die Suid-Afrikaanse ouderdomspesifieke insidensie en mortaliteitskoers van servikskanker aan (World Health Organization [WHO] 2010). Hand aan hand met die gevorderde stadium gaan die hoë mortaliteitskoers van 14.8 per 100 000. Die vergelykende syfer in die VSA is 1.7 per 100 000.

Die rede vir verskille in die mortaliteitsyfer is die versprei­ding van die verskil in stadium waarmee vroue in die onderskeie lande presenteer. Servikskanker word gestadieer volgens internasionale riglyne. Stadiums I en II word as vroeë stadiums beskou, aangesien hulle chirurgies behandel word. Stadiums III en IV is gevorderde stadiums en word deur bestraling behandel (National Cancer Institute). In ontwikkelde lande presenteer die meerderheid vroue met servikskanker in ’n vroeë stadium (Arbyn et al. 2011). ’n Studie wat by die Tygerberg Hospitaal gedoen is, het getoon dat 83% vroue met servikskanker in ’n gevorderde stadium gepresenteer het (Figuur 2). Die vyfjaaroorlewingsyfer in die algemeenste stadium van die siekte, naamlik stadium IIIB, is 35% (Du Toit & Smit 1997).

Verskille bestaan in die rasgekoppelde insidensie van die siekte. Die risiko vir ’n swart Suid-Afrikaanse vrou om servikskanker te ontwikkel, is 1 uit 34 (Denny 2012). Die ooreenstemmende syfer vir wit vroue is 1 uit 93 (Denny 2012). Hierdie verskille is die gevolg van ontoereikende primêre gesondheidsorg vir die laer sosio-ekonomiese swart en bruin groepe. Dié groepe het onvoldoende toegang tot voorkomende servikale sitologiedienste en dus presenteer hulle met gevorderde servikskanker (Denny 2012). Die gebruik van rasseklassifikasie in navorsing, en meer spesifiek in geneeskundige konteks, is kontroversieel. Van Niekerk (2011) stel dat rasseklassifikasie alleenlik in navorsing gebruik mag word indien dit bydra tot rasspesifieke toestande en hul gepaardgaande oplossings (Van Niekerk 2011). In die konteks van navorsing oor servikskanker is ras ’n merker van ontoeganklikheid tot primêre gesondheidsorgdienste en gevolglik presenteer servikskanker in ’n gevorderde stadium.

In die huidige studie oor vraelyste is die taal van sulke vraelyste ook relevant. Sekere Suid-Afrikaanse rasgroepe toon spesifieke taalvoorkeure. Die taalvoorkeure is gekoppel aan geografiese gebied. In die Wes-Kaap is isiXhosa, Afrikaans en Engels die voorkeurtale van die bevolking. Die taalvoorkeure in Gauteng is isiZulu, Engels en Afrikaans, en in die Vrystaat Sesotho, asook Afrikaans (South Africa.info). Die ervaring van lewenskwaliteit is ’n pasiënt se subjektiewe ervaring wat objektief deur middel van ’n vraelys bepaal word. Die vraelys moet in die pasiënt se moedertaal wees om voldoende uitdrukking te gee aan die betrokke individu se ervaring.

Verskeie redes bestaan vir die bepaling van lewenskwaliteit by pasiënte met kanker. Die mees algemene rede is die evaluering van nuwe behandelingsmetodes. In dié konteks is die primêre uitkoms die effektiwiteit van die nuwe metode (Aaronson & Sprangers 2011). Lewenskwaliteit is ’n sekondêre uitkoms in hierdie studies, maar het ’n belangrike rol in besluitneming indien die nuwe behandeling slegs geringe verbetering in oorlewing bied. In ’n situasie van palliatiewe sorg, waar oorlewing beperk is, is lewenskwaliteit die primêre uitkoms (Fayers & Machin 2007). By die Suid-Afrikaanse vrou met gevorderde servikskanker is die impak wat die toevoeging van chemoterapie tot radioterapie as behandeling op haar lewenskwaliteit het, van belang. Radioterapie was tot 1999 die internasionaal aanvaarde behandeling vir gevorderde servikskanker. Gebaseer op vyf publikasies oor die effektiwiteit van die kombinasie van radio- en chemoterapie (chemoradiasie-terapie), beveel die National Cancer Institute dit sedert 1999 as standaardterapie aan (National Cancer Institute). Chemoradiasie lei tot verhoogde toksisiteit met veral betekenisvolle beenmurg-onderdrukking en dermkanaalskade. Data oor die impak van hierdie toksisiteit op lewenskwaliteit is nie beskikbaar nie (Green & De 2004). Die oorlewingsvoordeel van vyf jaar wat chemoradiasie-terapie bied, teenoor slegs radioterapie, is 3% in stadium III-servikskanker (Green et al. 2005). ’n Verdere belangrike faktor ten opsigte van lewenskwaliteit onder Suid-Afrikaanse vroue met servikskanker is menslike immuniteitsgebreksvirus-infeksie (MIV-infeksie). Die Suid-Afrikaanse bevolking het ’n 16% insidensie van MIV-infeksie. MIV-insidensie onder vroue met servikskanker wissel tussen 7% – 21% (Lomalisa, Smith & Guidozzi 2000; Moodley 2006; Simonds et al. 2012). Servikskanker word deur die Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention geklassifiseer as definiërend vir verworwe immuniteitsgebreksindroom (VIGS) (Deeken et al. 2012). Die Wêreldgesondheidsorganisasie klassifiseer servikskanker as stadium IV–VIGS (Baveewo et al. 2011). Vroue met VIGS en servikskanker hanteer chemoterapie moeilik, aangesien lae CD4-tellings en gepaardgaande tuberkulose aanleiding gee tot vertraging en onvoltooide behandeling. Hierdie vertraagde en onvoltooide behandeling versleg prognose. In dié situasie word die toepaslikheid van chemoradiasie as behandeling bevraagteken en is lewenskwaliteit, asook die moontlike verlies daarvan weens chemoradiasie, belangrik (Simonds et al. 2012).

Fitzpatrick (1998) beskryf die vereistes waaraan vraelyste moet voldoen (Fitzpatrick et al. 1998). In onkologie is twee stelle vraelyste belangrik vir die bepaling van lewenskwaliteit. Die vraelyste is dié van die European Organisation for the Research and Treatment of Cancer (EORTC) en Functional Assessment of Chronic Illness Therapy Measurement System (FACIT) (Aaronson et al. 1993; Cella et al. 1993). Albei hierdie instellings het generiese vraelyste vir alle kankerpasiënte saamgestel. Bykomstig tot die generiese vraelys is daar ook orgaanspesifieke vraelyste. Die EORTC bestaan uit twee vraelyste, naamlik EORTC QLQ-C30 en QLQ-CX24. Die QLQ-C30 is ’n generiese vraelys wat in alle kankergevalle gebruik word. Die QLQ-CX24 is ’n vraelys wat spesifiek ontwerp is vir gevalle met servikskanker. Die ooreenstemmende FACIT-vraelyste is die Functional Assessment of Cancer Treatment-General (FACT-G) en die Functional Assessment of Cancer Treatment-Cervix (FACT-CX). Albei instellings se vraelyste voldoen aan internasionaal aanvaarde kriteria (Fitzpatrick et al. 1998).

Die outeur verklaar hiermee dat hy geen finansiële of persoonlike verbintenis het met enige party wat hom nadelig of voordelig kon beïnvloed het in die skryf van hierdie artikel nie.